Lokalitet Orlovine u Malom Zvorniku: Veliko vizantijsko i srpsko prednemanjićko naselje

Novinarska ekipa produkcije ..Putopisi života“ snimila je u Malom Zvorniku emisije o uspesima arheologa i entuzijasta koji su otkrili veliko vizantijsko i srpsko prednemanjićko naselje. Stari grudobrani, zidovi i rovovi plene veličinom i lepotom. Arheolozi su se našli pred zagonetkom kad su u šumskom zelenilu otkrili monumentalne ranovizantijske zidine i građevine podignute u doba cara Justijana, kao i oko tri veka mlađe srpske grudobrane, zidove i rovove koji i posle 1.000 godina zapunjavanja erozijom zaprepašćuju svojom veličinom.

Arheolozi su na vrhu Orlovina koji dominira nad okukom klisure Drine kod Malog Zvornika otkrili ostatke dva tajanstvena utvrđena grada. Prvi je ogromna vizantijska tvrđava iz VI veka čije su se moćne zidine lepezasto spuštale strminom oko 700 metara do tadašnjeg pristaništa u malozvorničkom priobalju. Drugi je srpski grad koji je, prema dosadašnjim nalazima, ovde postojao u prednemanjićkom periodu tokom IX i X veka na prostoru oko vrha Orlovine.

 

Sedamdesetih godina prošlog veka, arheolog Milivoje Vasiljević obavio je arheološka rekognosciranja na području opština Srednjeg Podrinja i tom prilikom konstatovao da se iznad gradskog centra Malog Zvornika, na visu Orlovine (kota 302 m) i zapadnim padinama nalaze ostaci srednjovekovnog utvrđenja. Kota pod ovim brojem ubeležena je i na vojnoj topografskoj karti iz polovine prošlog veka. Lokalno stanovništvo  zvalo ga je „Jelenin grad“. Arheološko rekognosciranje je početak terenskog arheološkog istraživanja i obuhvata pregled terena i beleženje svih podataka koji ukazuju na mesta gde se mogu očekivati moguća nalazišta.

Na poziv profesora istorije Dejana Pavića iz Malog Zvornika, u julu 2013. godine obavljen je prvi obilazak lokaliteta i tom prilikom je konstatovano da utvrđenje zahvata prilično veliku površinu. Sa severne strane, strmom padinom, spušta se prema Bučevskom potoku, sa južne strane, gotovo vertikalnom liticom prema sadašnjem jezeru, a sa zapadne strane relativno blagom padinom prema obali Drine. Donji grad je trouglastog oblika, i u okviru njegovih zidina nalazilo se najverovatnije gradsko naselje. Ostaci južnog i severnog bedema koji  se spuštaju prema Drini, pokazuju da se eventualni bedem obalom reke mogao prostirati i u dužini od preko 400 metara. Gornji delovi lokaliteta delimično su pod livadama, a najvećim delom pod šumom i retkim rastinjem. Na južnoj livadi nalaze se vidljivi ostaci velike građevine za koju se pretpostavljalo da je crkva.

Zahvaljujući inicijativi profesora Pavića, uz podršku lokalne samouprave u Malom Zvorniku, probna arheološka iskopavanja obavljena su u periodu od 16. do 28. septembra 2013. godine. Neophodna finansijska sredstva odobrena su odlukom Opštinskog veća SO Mali Zvornik, dok su radovi izvedeni u organizaciji Odeljenja za arheologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.

Dr Dejan Radičević, profesor filozofskog fakulteta, na Odeljenju za arheologiju, rukovodilac je istraživanja.

NVO ,,Udruženje građana za proučavanje prošlosti i narodne tradicije na području opštine Mali Zvornik“ uspešno je okončala projekat finansiran iz budžeta Opštine Mali Zvornik.

,,Kod autobuske stanice postavljena je oglasna tabla na kojoj je prezentovan tok istraživanja na lokalitetu Orlovine kao i druga istorijska istraživanja, a dostupni su i štampani flajeri.

Slede aktivnosti na oživljavanju muzeja. Muzejska postavka biće izložena u Biblioteci ,,17. septembar“, registrovanoj za tu delatnost prošle godine (9102 – delatnost muzeja galerije i zbirke).

Formiranje muzejske zbirke se očekuje nakon zapošljavanja odgovorajućeg stručnjaka koji će oživeti ogranak formiran u okviru biblioteke. Za raspisivanje konkursa čeka se odobrenje od Republike pošto je na snazi zabrana zapošljavanja. Opština je uputila zahtev tokom januara i čeka se odgovor.

Pokrenuta je i procedura evidencije nalazišta i stavljanje pod zaštitu kao kulturno dobro. Zavod za zaštitu spomenika kulture “Valjevo” sa sedištem u Valjevu nadležan je i za lokalitet Orlovine. Osnovna delatnost ove ustanove je zaštita spomenika kulture, prostorno kulturno istorijskih celina, arheoloških nalazišta i znamenitih mesta.

U bliskoj budućnosti planiran je rad na konzervaciji iskopanog. Za taj posao su potrebne mnogo veća novčana sredstva od onih koja su uložena u iskopavanje. Kako je napredak impresivan, nadamo se značajnijoj podršci odgovarajućih institucija“, ističe profesorica istorije Slobodanka Pavić, predsednica NVO ,,Udruženje građana za proučavanje prošlosti i narodne tradicije na području opštine Mali Zvornik“.

Foto: Milica Pavić

Korisni linkovi:

Prva istraživanja

Izronio grad kneza Časlava!

Izvori: Putopisi života / Večernje novosti / Opštinska uprava opštine Mali Zvornik / Mali Zvornik Info

Arhiva: Mali Zvornik Info / Loznica Info

 

Novinar: Dalibor Krstić

Share